+ 21 listopada 2009 (sobota), godzina 18:00  – Dyskusja: Sztuka po przejściach, czyli jak wygląda artystyczna mapa byłego bloku wschodniego? Z udziałem Dusicy Drazic i Karoliny Freino, prowadzenie Michał Bieniek.

Jaka jest współczesna sztuka byłego bloku wschodniego? W jaki sposób albo w jakich sytuacjach możemy mówić o wspólnotowości doświadczenia historycznego i artystycznego twórców tej części Europy? Niezależnie jak nazwiemy ten fragment przestrzeni zawierający w sobie: Europę Środkową, Wschodnią, kraje nadbałtyckie, byłą Jugosławię, byłe republiki radzieckie, jest to obszar wielu nieznany, choć doświadczeniem i historią bliski. Ta debata zatem ma być pewnym obrazem, rysunkiem, fragmentem mapy opartym na wizji, działalności i doświadczeniu artystek. Mapy, która w założeniu nie jest wyczerpującą temat monografią, ale pewnym szkicem, gdzie jeszcze sporo przestrzeni pozostanie do zarysowania.

+ 22 listopada 2009 (niedziela), godzina 18:00 – Spotkanie: Sztuka post-jugosłowiańska. Doświadczenie podzielenia. Dusica Drazic. Prowadzenie: Katarzyna Pabijanek.

Spotkanie z Dusicą Drazic jest swego rodzaju spotkaniem edukacyjnym, bo choć coraz częściej słychać w Polsce o przedsięwzięciach bałkańskich artystów i artystek, to nadal wydaje się to terra incognita dla polskiego odbiorcy. Drazic jako artystka i kuratorka opowie o sytuacji sztuki i artystów w krajach byłej Jugosławii, ale również o reakcjach artystów na podzielenie, wojnę, oddzielenie i niepamięć zarówno wśród młodego, jaki i starszego pokolenia.

+ 26 listopada 2009 (czwartek), godzina 18:30 – Dyskusja: Czy przestrzeń publiczna jest dziś przestrzenią dla wszystkich? Udział wezmą Paweł Kowzan i Marcin Szczelina, prowadzenie Tomasz Zaborowski.

Przestrzeń publiczna większości polskich miast jest w dużej mierze zawłaszczana przez prywatnych przedsiębiorców, korporacje i deweloperów. Reklama stała się nieodzowną częścią większości budynków. Powoduje to uczucie architektonicznego i urbanistycznego chaosu. Natomiast szlaki komunikacyjne, otoczone reklamami, są jedną z najważniejszych przestrzeni publicznych, nadających spójność miastom. Jak zatem zorganizować funkcjonalną przestrzeń publiczną, przydatną i przyjazną mieszkańcom? Czym wobec rzeczywistości jest mit o mieście socjalnym i jakie ma on znaczenie dla rewitalizacji miasta?

+ 29 listopada 2009 (niedziela), godzina 19:00 – Wykład otwarty Kuby Szredera w ramach interdyscyplinarnych warsztatów badawczo-projektowych Przestrzeń dla ludzi, ludzie dla przestrzeni.

Kuba Szreder - absolwent socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, niezależny kurator i producent interdyscyplinarny projektów artystycznych. Współpracuje z Instytutem Goethego Krakowie. Obecnie zajmuje się realizacją projektów podejmujących istotne zagadnienia polityczne i społeczne, które łączą dyskurs krytyczny z działalnością na polu sztuki. W 2005 roku był kuratorem interdyscyplinarnego festiwalu "Uwaga! Polacy nadchodzą!" w Weimarze. Od 2006 roku współpracuje z magazynem artystycznym "Obieg".

+ 03 grudnia 2009 (czwartek), godzina 18:30  – Dyskusja: Przestrzeń prywatna. Bloki z wielkiej płyty kontra zamknięte osiedla. Udział wezmą: Ewa Rewers, Anna Rumińska, Jakub Szczęsny, prowadzenie: Paweł Krzaczkowski.

Czym jest przestrzeń prywatna w dzisiejszym mieście? Jak, po 1989 roku, rozwijały się urbanistycznie i społecznie duże aglomeracje miejskie byłego bloku wschodniego? Jakie miało to znaczenie dla kształtowania się wspólnotowości i społeczności miejskich? Jakie zjawiska społeczne, filozoficzne i urbanistyczne wpływają na przestrzeń miasta? I wreszcie, co znajduje się między blokami z wielkiej płyty a zamkniętymi osiedlami?

Wszystkie spotkania odbywają się w Galerii Mieszkanie Gepperta / ul. Ofiar Oświęcimskich 1/2, Wrocław.

Cykl koordynuje Joanna Synowiec

Warsztaty w ramach festiwalu

Przestrzeń dla ludzi. Ludzie dla przestrzeni.


Warsztaty
Prace o charakterze warsztatowym były częścią Festiwalu „Sztuka po przejściach” poświęconego sztuce dawnego bloku wschodniego i jej kondycji po 1989 roku. Pierwotnie miały to być warsztaty urbanistyczne. Przymiotnik ten został zanegowany z powodów metodologicznych i metodycznych. Perspektywa badawcza nie jest bowiem badawcza w takim zakresie, w jakim mogłaby być w tym wypadku uznana za wiarygodna. Wybór padł zatem na silnie interdyscyplinarny sposób badania obszaru (terenu, ludzi i relacji), a w efekcie multikontekstowe projektowanie, propozycje poprawy badanego obszaru. Efektem tych ustaleń była realizacja interdyscyplinarnych warsztatów badawczo-projektowych „Przestrzeń dla ludzi. Ludzie dla przestrzeni. Publiczne / prywatne”.

Cele i rezultaty
Głównymi celami warsztatów była diagnoza terenu i projekt jego poprawy. Cele te zakładały pracę nad terenem problemowym, a problem zdiagnozowano w I-wszym etapie prac przygotowawczych. Zanalizowaliśmy potrzeby i problemy mieszkańców oraz obserwacje terenu poczynione pod różnym kątem. Wykonaliśmy wiele interdyscyplinarnych map kontekstualnych odrębnych dziedzin i konfrontacji między nimi wraz z mapami dokumentującymi oczekiwania i spostrzeżenia mieszkańców. Wykonaliśmy kilka makiet (modeli fizycznych) w trzech skalach – według pierwotnego założenia metodycznego: 1) skala bociana (ogólnomiejska), 2) skala wróbla (lokalna), 3) skala myszy (obiektowa). Opracowaliśmy kilkanaście interdyscyplinarnych tekstów badawczo-projektowych. W ramach założenia projektu, tj. współpracy badaczy i projektantów z mieszkańcami miasta, wykonaliśmy badania terenowe wśród mieszkańców miasta, studentów bywających w wybranym obszarze oraz podmiotów gospodarczych obecnych na przedmiotowym obszarze, w wyniku czego pozyskaliśmy kilkaset ankiet, które posłużyły do opracowania wyników badań. Wykonaliśmy również badania przepływów ruchu pieszego na wybranym obszarze.

Metodologia
Trzej mistrzowie, często krytykowani, ale jakże inspirujący: Bronisław Malinowski, Claude Levi-Strauss, Clifford Geertz. Odpowiednio trzy kategorie badawcze zastosowane w warsztatach w odniesieniu do kultury: funkcja, struktura i interpretacja. Nad nimi – postmodernistyczna idea rozumu transwersalnego w ujęciu Wolfganga Welscha. Ponowoczesność jest względna – bywa różnie interpretowana i oceniana, jednak nie wydaje czymś nowym, bowiem postmodernistyczny stan umysłu to domena indywidualna, nie zbiorowa, a zatem cecha szczęśliwie posiadana już przez wcześniejszych. Welsch scala postawę badawczą skrytykowanego wielokrotnie funkcjonalizmu, pełnego zarzutów strukturalizmu oraz stosunkowo mało jeszcze rozumianej antropologii interpretatywnej.

Metoda
Mapping kontekstualny. Mapping to znana metoda projektowa nowej urbanistyki. Konteksty to popularna i mocno ugruntowana kategoria badań antropologicznych. Zderzenie i połączenie tych dwóch dyscyplin przyniosło autorski plan metodyczny mappingu kontekstualnego w dwóch etapach: 1) zbudowanie odrębnych map w poszczególnych dyscyplinach i kontekstach, 2) badania terenowe i budowanie map mentalnych lub map diagnostycznych mieszkańców, 3) konfrontacja dwóch wcześniejszych etapów, tj. map profesjonalistów (członków zespołu badawczego) i map nieprofesjonalistów (mieszkańców). Mapping służył do stworzenia projektu, który powinien być z założenia oparty na dwóch perspektywach analitycznych: perspektywie obiektywnej (badawczej, profesjonalnej) i perspektywie subiektywnej (użytkowej, nieprofesjonalnej). Mapping wykonaliśmy w trzech ww. skalach: bociana, wróbla i myszy, czyli odpowiednio skali ogólnomiejskiej, lokalnej i szczegółowej. Owe trzy skale wygenerowane zostały przez znaną mi praktykę projektowania przestrzeni lub jej elementów: perspektywę urbanistyczną (skala miasta, relacji, strategii), architektoniczną (skala architektury, jej otoczenia) oraz perspektywę wnętrzarską (skala dizajnu i sensoryki). Trzy poziomy percepcji determinują również modelową pracę architekta, który projektując architekturę wchodzi również na poziom szerszy, urbanistyczny oraz dizajnerski, detalistyczny.

Zespół
Głównym założeniem autorki warsztatów była interdyscyplinarność badań i projektów. Dlatego ważne było ciągłe kontrolowanie, aby żadna z dyscyplin nie stała się priorytetową oraz to, aby głosy urbanistów i architektów zostały wsparte i zrównoważone głosami innych profesjonalistów i dyscyplin naukowych i projektowych. Warsztaty oparły się zatem na pracy przedstawicieli następujących dyscyplin, np. (w porządku alfabetycznym): antropologia kulturowa, architektura, architektura krajobrazu, ekonomia społeczna, epigrafika, etnologia, filologia polska, geografia humanistyczna, gospodarka przestrzenna, historia, historia architektury, historia sztuki, lingwistyka, literaturoznawstwo, komunikacja społeczna, konstrukcja, kulturoznawstwo, marketing, muzykologia, prawo, psychologia, psychologia społeczna, public relations, reklama, semiotyka, socjologia, sztuka, urban-art, urbanistyka, zarządzanie, zarządzanie nieruchomościami.
Producentką i koordynatorką z ramienia Zarządu Fundacji ART TRANSPARENT była Karolina Bieniek. Autorką koncepcji metodologicznej i metodycznej warsztatów oraz koordynatorką merytoryczną była Anna Rumińska. Zespół badawczo-projektowy został uporządkowany w 4 grupach: 1) grupa I badawcza – profesjonaliści reprezentujący swoje dyscypliny badawcze (8 osób), 2) grupa II konsultacyjna – profesjonaliści reprezentujący urzędy, instytucje i organizacje zaangażowane w funkcjonowanie miasta (18 osób), 3) grupa III edukacyjna – studenci różnych uczelni, kierunków związanych z funkcjonowaniem miasta (20 osób). Wszystkie grupy współpracowały ze sobą stale, ale przede wszystkim w czasie tygodniowych działań etapu III-go warsztatów.
W grupie I badawczej (profesjonalnej) znaleźli się: Karolina Freino, Agata Gabiś, Jacek Grębowiec, Marzena Matuszewska, Anna Rumińska, Maciej Skrzypek, Bartosz Zieliński i Grzegorz Andersz. Grupę II konsultacyjną (profesjonalną) utworzyli: Kamila Adamczyk, Paweł Bujak, Daniel Chojnacki, Katarzyna Faruga, Przemysław Filar, Dorota Gowin, Jadwiga Grabowska-Hawrylak, Milena Huminiak, Katarzyna Kajdanek, Radosław Lesisz, Robert Losiak, Tomasz Pierzchała, Łukasz Piwnicki, Maria Pleśniak, Wojciech Prastowski, Tomasz Sielicki, Krzysztof Święcicki, Krzysztof Ziental. Do grupy III edukacyjnej (studenckiej) należeli: Katarzyna Cieśla, Joanna Czernicka, Szymon Dąbrowski, Aleksandra Dobras, Alina Długosz, Joanna Kobyłt, Anna Korotarz, Agnieszka Kucharska, Gabriela Maćkała, Joanna Osojca, Magdalena Pietrewicz, Piotr Pleśniak, Ewa Wasilewska, Bartosz Wojnarowski, Mariusz Wszołek.

Działania
Etap I – wybór lokalizacji i pozyskanie informacji,
Etap II – pozyskanie informacji i budowanie kontaktów,
Etap III – badania i projektowanie,
Etap IV – podsumowanie i finalizacja.
Na etapie I-ym stworzyliśmy listę osiedli z potencjalną potrzebą wsparcia badawczo-projektowego. Analiza na poziomie opinii subiektywnych, medialnych i ogólnych oraz kilka kryteriów wyboru pozwoliły sprecyzować obszar wydający się być w największej potrzebie, czyli osiedle Plac Grunwaldzki. Z konieczności skupiliśmy się na fragmencie tego osiedla.
Prace etapu II-go tego polegały na pozyskiwaniu informacji z rozmaitych źródeł, zarówno bezpośrednich (wywiady, rozmowy, korespondencja i in.), jak i pośrednich (źródła literackie, informacje prasowe i in.). To był też etap budowania kontaktów z osobami i podmiotami obecnymi w tym terenie lub z nim jakkolwiek związanymi. Postrzegając ich od strony badawczej, określam ich jako mediatorów relacji, np. aktywności, kontaktów, biznesu, kultury (w ujęciu wąskim), pasji. Wszystkich partnerów oraz członków zespołu zaklasyfikowałam do wyznaczonych dyscyplin, które z kolei wygenerowały liczne konteksty dla powstających map kontekstualnych.
Etap III to wspólna praca około 50-osobowego zespołu. Badania terenowe prowadziliśmy na 4 sposoby: 1) badania statyczne z pozycji obserwatora (notowanie obserwacji przez badacza w wyznaczonej lokalizacji), 2) badania statyczne z pozycji interlokutora (zadawanie pytań mijającym przechodniom wyznaczonej lokalizacji), 3) badania dynamiczne z pozycji obserwatora (mobilna obserwacja obszernego terenu i notowanie informacji), 4) badania dynamiczne z pozycji interlokutora (mobilne wywiady terenowe z przechodniami lub statycznymi mieszkańcami). Projektowanie oraz budowanie zbiorczej propozycji poprawy miejsca to druga część etapu III-go. Wyniki przedstawiliśmy w wersji roboczej na 9 planszach reprezentujących 9 obszarów badawczych i łączących po kilka dyscyplin badawczych: 1) architektura, 2) przestrzeń, 3) historia sztuki, 4) semiotyka, 5) sztuka, 6) lingwistyka, 7) promocja, 8) animacja, 9) zarządzanie.
Działania ostatniego etapu polegały na podsumowaniu wyników badań i analiz oraz opracowań projektowych w celu stworzenia spójnego interdyscyplinarnego opracowania na temat wybranego obszaru. Opracowano finalne wersje map, ilustracji, zdjęć, filmów i tekstów. Przygotowano publikację adresowaną do mieszkańców i podmiotów gospodarczych, urzędników administracji publicznej, instytucji akademickich oraz organizacji pozarządowych zaangażowanych w funkcjonowanie miasta.’

Opracowanie: Anna Rumińska

Warsztaty diagnoza i projekt - plik PDF.
Prezentacja warsztaty: plac Grunwaldzki - plik PDF.